cookrange

Beslenme

Hesaplanmış Besin: Tarifin Kalorisi Malzemelerinden, Gram Gram

Burak Dereli · Kurucu 5 dk okuma
Plandaki her tarifin kalorisi ve proteini, malzemelerinin gramajından toplanarak hesaplanır. Bir dil modeli tarifin taslağını yazmış olsa bile sayıyı yazmaz.

Cookrange’in planındaki her tarifin kalorisi ve proteini, o tarifin malzemelerinden gram gram toplanarak hesaplanır; bir dil modelinin “yaklaşık 520 kcal” tahmini değildir. Tarifte tavuk göğsü, bulgur ve bir yemek kaşığı zeytinyağı varsa, sayı bu üç satırın besin değerlerinin toplamıdır. Toplam porsiyon sayısına bölünür, sonra senin porsiyon katsayınla çarpılır.

Bu yazı o hesabın nasıl yapıldığını, nasıl sınandığını ve en az onlar kadar önemli olarak, neyi garanti etmediğini anlatıyor.

Bir tarifin sayısı nereden gelir?

Dört adım var ve hiçbirinde tahmin yok.

  1. Malzeme verisi. Her malzemenin 100 gramındaki kalori, protein, karbonhidrat ve yağ, ABD Tarım Bakanlığı’nın kamu malı FoodData Central veritabanından gelir (SR Legacy ve Foundation sürümleri). Malzemeler Türkçe adlarıyla eşlenmiştir; lif, şeker, sodyum ve bazı mineraller de varsa aynı kayıttan okunur.
  2. Ölçüden grama. Tarif “1 su bardağı”, “2 yemek kaşığı”, “1 orta boy” gibi mutfak ölçüleriyle yazılabilir, ama grama çevrilirken varsayım yapılmaz. Bir hacim ölçüsü malzemenin kendi yoğunluğunu, bir adet ölçüsü malzemenin kendi birim ağırlığını ister. Biri eksikse tarif hesaptan geçmez; “1 ml bir gramdır” gibi sessiz bir varsayımla geçiştirilmez.
  3. Çiğ ve pişmiş. Veritabanında çiğ hâliyle kayıtlı bir malzeme tarifte pişmiş ağırlıkla geçiyorsa (pişmiş pirinç gibi), pişme katsayısıyla çiğ ağırlığa çevrilir.
  4. Toplam. Her malzemenin 100 gram değeri tarifteki gramıyla çarpılır, hepsi toplanır ve porsiyon sayısına bölünür. Senin porsiyonun bir katsayıyla ayarlandığında kalori, protein ve diğer bütün değerler aynı oranda değişir.

Hesaptan geçmeyen tarif plana girmez

Hesabın sonucu, tarif kütüphaneye girmeden önce bir dizi kontrolden geçer. Plan yalnızca bu kontrollerin hepsini geçen tarifleri kullanır.

  • Enerji tutarlılığı. Kalori, “protein ve karbonhidratın gramı başına 4, yağın gramı başına 9 kcal” hesabından %20’den fazla ayrılıyorsa bu bir veri hatası sayılır (yanlış birim, yanlış kayıt) ve tarif reddedilir.
  • Makul porsiyon. Bir ana öğün porsiyonu 150 ile 1.500 kcal, bir ara öğün 50 ile 600 kcal arasında olmalı. Dışında kalan tarif büyük ihtimalle yanlış yazılmıştır.
  • Kimliği belli malzeme. Alerjen ve diyet bilgisi çıkarılamayan bir malzeme varsa tarif geçmez. Belirsiz olan güvenli sayılmaz.
  • Eksik besin açıkça kaydedilir. Bir malzemede bir değer yoksa (lif gibi) toplam tam diye sunulmaz; hangi besinin eksik kaldığı tarifle birlikte saklanır.

Bir model tarif yazsa bile sayıyı yazmaz

Kütüphanedeki tariflerin bir kısmı elle yazıldı, bir kısmının taslağını bir dil modeli çıkardı. İkisi de aynı kapıdan geçer. Modelin doldurduğu şablonda besin değeri için bir alan yoktur; model kendiliğinden bir kalori yazarsa o alan atılır ve sayı yine malzemelerden hesaplanır. Bir tarifi kimin yazdığı, sayısının nereden geldiğini değiştirmez.

Haftalık planın kurulması da bir dil modeli çağırmaz: sunucudaki planlayıcı kütüphaneden seçer ve porsiyonlar. Bu ayrımın neden önemli olduğunu yapay zekâ ile yemek planının nasıl çalıştığını anlatan sayfada ayrıntılı yazdık.

Bu hesap ne kadar doğru?

Hesap motoru 29 Ekim 2026’da bağımsız bir hesaba karşı sınandı. ABD Tarım Bakanlığı, FNDDS adlı veri setinde her yiyeceğin tarifini (malzemeler ve gramları) ve o tarif için kendi hesapladığı besin değerlerini yayımlıyor. Bütün malzemeleri bizim kayıtlarımızla eşleşen tariflerden seçilen ve pişirme kaybı içermeyen 50 tarifin 50’si, 100 gram başına kalori, protein, karbonhidrat ve yağda %5 (ya da 10 kcal ve 1 g) içinde kaldı.

Pişirmede su kaybeden 50 tariflik ikinci bir grupta 34’ü tuttu. Kaçanların hepsi dört değerde aynı oranda düşüktü: buharlaşan suyun izi. Su kalori taşımadığı için bir porsiyonun toplam kalorisi bundan etkilenmez, ama pişmiş yemeğin 100 gramı daha yoğundur. Bu yüzden pişen her tarif artık bitmiş ağırlığını bir katsayıyla taşıyor.

Bu sınama aritmetiğin doğruluğunu ölçer. Senin tabağındaki yemeğin değerini ölçmez; o ayrı bir soru.

Bu hesap neyi garanti etmez?

  • Malzeme değerleri ortalamadır. Veriler ABD’de ölçülmüş referans değerlerdir. Aldığın domatesin, peynirin ya da ekmeğin değeri tür, marka ve olgunluğa göre farklı olabilir.
  • Tarifin miktarı senin tabağın değildir. Tavaya fazladan yağ koyduysan ya da kepçeyi doldurduysan sayı bunu bilmez.
  • Yağın tamamı yenmiş sayılır. Tarifte yazan yağın tavada kalan kısmı düşülmez; sayı bu yüzden biraz yukarıda kalabilir.
  • Pişirmedeki besin kayıpları modellenmez. USDA’nın kendi tarif hesaplarında kullandığı, özellikle vitaminler için geçerli tutma katsayıları uygulanmaz.
  • Bir alerjen garantisi değildir. Alerjen kontrolü ayrı bir adımdır, çapraz bulaşmayı bilemez ve tıbbi bir garanti değildir; alerjen filtrelemenin nasıl çalıştığı ayrı bir sayfada.
  • Fotoğraftan kalori bunun dışındadır. Günlüğe fotoğrafla eklediğin bir öğünün kalorisi bir modelin tahminidir ve öyle okunmalı; nerede yanıldığını ayrı bir sayfada anlattık.

Malzemeden hesaplanan sayı ile model tahmini

Ölçüt Malzemeden hesaplanan Model tahmini
Sayının kaynağı Malzeme verisi ve gramajı Modelin yazdığı metin
Aynı tarif iki kez Aynı sayı Farklı çıkabilir
Hata nereden gelir Malzeme ortalaması, senin porsiyonun Bunlar, artı modelin kendisi
Geriye izlenebilir mi Her malzemenin payı ayrı hesaplanır Genelde hayır

Sık sorulan sorular

Barkodla kaydettiğim paketli ürün de bu hesaptan mı geçer? Hayır. Barkodla kaydedilen ürünün değerleri Open Food Facts’teki ürün kaydından gelir. Malzemeden hesap, planın kütüphanesindeki tariflere aittir.

Porsiyonum büyüdüğünde protein de büyür mü? Evet. Porsiyon katsayısı tarifin bütün değerlerine aynı oranda uygulanır: 1,2 katı porsiyon, 1,2 katı kalori ve 1,2 katı protein demektir.

Neden Türkiye’nin değil de ABD’nin verisi? Kullanılan veri kamu malı ve aynı kurumun yayımladığı tarif hesaplarıyla motoru bağımsız olarak sınamayı mümkün kıldı. Bedeli, Türkiye’de satılan bir ürünün değerinin bundan farklı olabilmesi; yukarıdaki ilk madde bunun için.

Nereden başlamalı?

Planın bu tariflerden haftayı nasıl kurduğu beslenme ve planlama sayfasında, tariflerin doldurduğu günlük hedef ise günlük aralık yazısında. Cookrange şu an v0.9.6 dahili alfa ve mağazalarda değil; erken erişim için bekleme listesine kaydolabilirsin.

Bu yazı “neden farklı” dizisinin parçası. Diğerleri: neden tek bir sayı değil de bir aralık, planın mutfağına nasıl uyduğu ve plan dışı bir öğünden sonra ne olduğu.

Kategori: Beslenme tarif kalorisibesin değeri hesaplamamakro takibineden farklı